Hoe de kerk in Son een dorp splijt

Publicatiedatum: maandag 24 december 2018
Inmiddels is het kerkgebouw in Son gered van de sloop. Maar nu rijst de vraag hoe er in hemelsnaam een geschikt dorpshuis van te maken.

In de Sonse pastoorswoning lijkt het of de tijd heeft stilgestaan. Het ligt er vol met boeken - van religieuze werken tot de Grote Vogelgids. De zithoek is weinig modern gestoffeerd. Een groot gouden kruis aan de ene muur, een slingerklok aan de andere. Het lijkt trouwens wel of die voor de pastoor des huizes, Piet Bakermans, net iets minder snel tikt. Hij had al lang geleden kunnen stoppen als voorganger. Maar hij doet het nog graag; je zou ’m dan ook lang geen 81 schatten.

Niet alles is echter zo onvergankelijk. Bakermans is sinds een jaar een pastoor zonder kerk. Tijdens de afgelopen kerst ging hij zelf nog voor tijdens de laatste dienst. Daarna werd de Sint-Petrus’ Bandenkerk aan de eredienst onttrokken. Een hard gelag, vindt Bakermans. ,,Als je de kerk sluit, haal je de ziel uit een dorp.” Maar hij is ook een man van nuance, begrip en het grotere verhaal. ,,De gemiddelde leeftijd van de kerkgangers was 71. Tel daar nog vijf jaar zonder nieuwe aanwas bij op; dan vallen er steeds meer mensen weg.”
Als alles volgens plan was verlopen, dan woonde Bakermans nu naast een bouwput. Dan zou hij begin 2018 vanuit zijn raam hebben kunnen zien hoe het kerkgebouw gesloopt werd. Dan kwam er binnenkort een nieuw en modern dorpshuis voor zijn pastorie te staan. Het liep anders.

Dwergvleermuis
Dankzij een dwergvleermuis in de dakconstructie moest de sloop een paar maanden worden uitgesteld. Precies toen de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht waren. Die liepen uit op een overwinning voor Dorpsvisie en CDA, partijen die het kerkgebouw juist wilden behouden. En dus komt het dorpshuis nu niet in een gelikt nieuw pand, maar in de oude kerk.
Dat is de voorlopige slotsom van een verbeten strijd die Son in twee kampen verdeelde. Een botsing die vooral terug te voeren is naar twee sterke lokale partijen. Zes jaar lang - van 2010 tot 2016 - bestuurden Dorpsvisie en Dorpsbelang samen Son en Breugel. Een verstandshuwelijk dat in het begin best werkte, maar waarbij de verschillen steeds meer aan de oppervlakte kwamen. Dorpsbelang stond met zijn wethouder Robert Visser voor een zakelijke en sturende bestuursstijl. Dorpsvisie was met wethouder John Frenken meer van het overleg- en consensusmodel. 

Juist toen het ging over de toekomst van het centrum en de kerk, kwam de sluimerende onvrede tussen de twee partijen tot een explosie. Dorpsbelang wilde te snel te veel, vond Dorpsvisie. Dorpsvisie verzandde in postzegeldiscussies in plaats van oog te hebben voor het grotere plaatje, vond Dorpsbelang. Het leidde tot een politieke crisis die de verschillen nog eens versterkte. Visser ging namens Dorpsbelang nog harder lopen om de toekomst van het centrum voor de verkiezingen duidelijk te krijgen. Zonder het bestaande kerkgebouw, maar met een nieuw dorpshuis. Dorpsvisie belandde in de oppositie, met één punt dat al het andere oversteeg. Hoe het centrum er ook uit zou komen te zien, de kerk moest blijven staan.

Luidkeels
De raadzaal leek net het lagerhuis tijdens een brexitde­bat. Met een bomvolle publieke tribune die luidkeels goed- of afkeuring liet blijken
Dorpsbelang had het politiek voor het zeggen, met steun van een krappe raadsmeerderheid die voor sloop van de kerk was. Dorpsvisie had echter de macht om als lokale volkspartij het dorp te mobiliseren. En zo geschiedde: als de politiek over kerk of dorpshuis sprak, leek de raadzaal net het Britse lagerhuis tijdens een brexitdebat. Met een bomvolle publieke tribune die luidkeels goed- of afkeuring liet blijken. Het lokale weekblad Forum, niet te beroerd om zich nu en dan als lokale actiekrant op te werpen, gooide olie op het vuur. Visser was voortdurend kop van jut, maar werkte stoïcijns verder. Tot hij oktober 2017 besloot op te stappen. Hij was al eens uitgescholden op straat en had een verkapte dreigbrief ontvangen. ,,Ik heb een dikke laag teflon, kan best tegen een stootje, maar op een gegeven moment is het klaar”, zei hij erover.
Het veranderde verder weinig aan de richting van het debat. Na de laatste kerstmis zou de kerk in januari tegen de vlakte gaan. Ondanks de massale lobby het gebouw te behouden, inmiddels ook gesteund door de Rijksbouwmeester en diverse erfgoedclubs. Zij hadden echter nog één laatste troefkaart: de vleermuizenpopulatie rond het gebouw. Zeker toen duidelijk werd dat de gemeente onvoldoende maatregelen had genomen om de vliegende bewoners tot een verhuizing te bewegen. Eén officieel geconstateerde vleermuis en de sloop zou worden uitgesteld. 

Dode vleermuis
Tijdens die laatste mis lag er zelfs ‘plotseling’ een dode vleermuis op de kerkvloer. Waarschijnlijk door iemand neergelegd, al is dat nooit meer opgehelderd. Het beestje telde in elk geval niet als reden om de sloop stil te leggen. Dat gold echter wel voor het diertje dat later tijdens officiële metingen aanwezig bleek. Het kiertje waar de vleermuis in nestelde bleek ook het kiertje naar behoud van de kerk. De sloop moest worden uitgesteld. Na de verkiezingen was definitief duidelijk dat uitstel ook afstel zou worden. Dorpsvisie won, Dorpsbelang kreeg de klappen.
En dus woont pastoor Bakermans nog steeds naast het gebouw waar hij zo vaak preekte. Maar het is geen kerk meer. De deur is op slot, het pand omgeven door bouwhekken. ,,Ze hebben er nu mooie doeken met afbeeldingen van de Dommel op gehangen. Dat wijst erop dat het waarschijnlijk nog wel even zo blijft.”
Hoe lang precies, dat weet nog niemand. Want het gebouw mag dan nu behouden zijn, een pasklaar vervolgplan ontbreekt nog. Er is eerst weer allerlei onderzoek nodig. Het eerste, naar de bouwkundige staat, viel al niet echt mee. Het zal een hele opgave worden om het een beetje duurzaam te krijgen. En omdat de constructie geen extra gewicht aankan, zal bijvoorbeeld de inbouw van een verdieping op een eigen fundament moeten rusten. Maar waar een wil is, is een weg. Het Sonse kerkgebouw kan de komende jaren in beginsel een dorpshuis worden. De hamvraag is nog wel hoeveel het in hemelsnaam gaat kosten: Dorpsbelang loopt zich al warm als kersverse oppositiepartij. Ondertussen heerst in Son een zeker ongeduld. Het pand jaren leeg laten staan, pontificaal in het dorp, vindt helemaal niemand wenselijk. En dus klinkt hier en daar alweer het eerste gemopper. 

Nieuwe wending
Horeca-ondernemer Bert-Jan Leermakers, eigenaar van het tegenover de kerk gelegen café De Zwaan, gaf de discussie twee weken terug alweer een nieuwe wending. Hij wil het gebouw herontwikkelen en liefst ook kopen. De kerk zou in zijn visie plaats kunnen bieden aan grote publieksevenementen. Op de eerste verdieping is dan plaats voor het langverwachte dorpshuis, met bibliotheek, harmonie en verenigingen.
Een spontaan plan als dat van Leermakers is wellicht de snelste weg naar Rome. Maar voor het nieuwe gemeentebestuur ook een gevaarlijke. Het zal lastig te rijmen zijn met het uitgangspunt om eerst met iedereen te gaan praten en geen overhaaste beslissingen te nemen. Tegelijkertijd dringt ook de tijd. De partijen die in het dorpshuis moeten komen, wachten al jaren op een oplossing.

Pastoor Bakermans gaat intussen gewoon nog voor, al is het in de Breugelse Genovevakerk. ,,Het is me meegevallen dat er nog zoveel mensen mee zijn gegaan. Het oergevoel is bij de parochianen wel aanwezig.” Een vreemde gewaarwording is het wel, daar in Breugel. De dorpen kerken nog altijd apart. ,,Het voelt vanuit Son een beetje alsof we er te gast zijn.” En de ziel van Son, die met de kerk verdwenen is? Hoe zou die terug kunnen komen? ,,De Voedselbank, kledinginzameling, het welzijnswerk van de LEVgroep...”, denkt Bakermans hardop. Ergens moeten de waarden van de kerk er terugkeren, vindt hij. Bert-Jan Leermakers mag hij graag. ,,Maar het zou me moeite kosten binnen te stappen in een evenementenhal.”

Gelukkig heeft Son nog altijd de oude, losstaande torenspits. ,,We zouden er een kapelletje in kunnen maken. Met een ingang aan de achterkant, zodat mensen de kans hebben om rustig even te bidden. Dan is er toch nog plaats voor wat zingeving.”

 

 

Bron: Eindhovens Dagblad

Hoe de kerk in Son een dorp splijt
Antonis & Partners is een onafhankelijk adviesbureau wat gespecialiseerd in het begeleiden van gemeenten en besturen van gemeenschapshuizen en culturele centra inzake het beheer en ondersteunen bij de opzet van multifunctionele accommodaties.